از اوایل اردیبهشت ماه سال 1402 بود که قیمت خودرو در سراشیبی قرار گرفت و روندی کاهشی را طی کرد. روندی که برخلاف جهت کلی سالهای گذشته بود که همیشه شیب مثبت داشت. حالا چند ماهی است که بعد از سالها تلاطم، آرامشی نسبی و ماندگار در بازار خودرو حکمفرما شده است.
اما سوال اینجاست که این آرامش در بازار خرید و فروش اتومبیل تا چه زمانی برقرار است و در سال جدید قیمت خودرو ارزانتر میشود یا گرانتر؟ در ادامه این مطلب به این سوال پاسخ دادهایم. با ما همراه باشید.
قانون واردات خودروی خارجی و تاثیر آن بر کاهش قیمت اتومبیل
بسیاری بر این باورند که تصویب قانون واردات خودروی خارجی مهمترین عامل در کاهشی شدن قیمتها است. این صحبت البته چندان هم بیراه نیست. با تصویب این قانون در مجلس و تایید نهایی آن در شورای نگهبان، حالا توپ در زمین دولت است تا اقدامات لازم را در زمینه اجرایی شدن واردات خودروهای خارجی (چه صفر کیلومتر و چه دست دوم) انجام دهد.
مسئلهای که با تعریف پلتفرم سامانه واردات خودروی خارجی به نظر رنگ واقعیت هم به خود گرفته است.
سوال اما اینجاست که واردات خودروی خارجی تا چه حد توانسته که جلوی رشد قیمتها را بگیرد؟ اجازه بدهید جواب را از زبان یکی از فعالان بازار خودرو بخوانیم. رئیس اتحادیه نمایشگاهداران خودرو مشهد در همین زمینه اعلام داشته است که:
«با واردات خودرو ۱۰۰ درصد کاهش قیمت داریم و تا پایان سال (سال 1402) قیمت خودرو صفر و دست دوم افزایش نخواهد داشت. در شرایط فعلی نیز خرید و فروش خودرو در بازار انجام نمیشود و عرضه و تقاضا یکی نیست و در نتیجه بازار راکد است. از ابتدای سال خرید و فروش خودرو ۲۵ تا ۳۰ درصد کاهش داشته است».
قانون واردات خودرو چقدر میتواند روند کاهشی قیمتها را شدت بخشد؟
بگذارید در ابتدا نکتهای را بگوییم که کمتر به آن توجه شده است؛ اینکه اساسا واردات خودرو در هیچ زمانی به کشور ممنوع نبوده که حالا به یک باره آزاد شده باشد. یک فعال اقتصادی در همین زمینه اشاره داشته که:
«ارز تخصیص یافته به واردات قطعات و مواد اولیه و واسط اتومبیلهای تولید داخل و خودروهای مونتاژی، سالانه میلیاردها دلار بوده است. لذا عملا هیچگاه واردات خودرو متوقف نشده تا نتیجه بگیریم واردات خودرو قرار است تغییر جدی از این منظر ایجاد کند یا خیر».
اما سوال اصلی این است که اجرایی شدن قانون واردات خودرو (در واقع رسمیت پیدا کردن واردات خودروهای خارجی) چه تاثیری بر روند قیمتها خواهد داشت؟
پاسخ به این سوال از منظر اقتصاد خرد، قطعا به نفع مصرفکنندگان است. زیرا از این نگاه، تصویب چنین قوانینی در نهایت منجر به کاهش قیمت ماشین میشود. چون در چارچوب اقتصاد خرد و قانون منطقیِ عرضه و تقاضا، افزایش واردات خودرو سبب کاهش موقتی و مقطعی قیمت خودرو امروز خواهد شد.
پس در یک نگاه خوشبینانه، میتوان در کوتاه مدت اینطور پیشبینی کرد که قیمت ماشین نه تنها بالا نمیرود، بلکه روند کاهشی آن هم ادامه خواهد داشت.
اما واردات خودرو نمیتواند درمان قطعی قیمت اتومبیل باشد و اسباب کاهش قیمت ماشین را به شکل دائمی فراهم کند. دلیل این مساله چیست؟ اینکه افزایش واردات هر کالایی -از اتومبیل گرفته، تا مواد غذایی و لوازم صوتی تصویری و دیگر موارد- میتواند باعث کاهش مقطعی قیمت آن کالا شود.
اما مساله مهم این است که افزایش واردات هر کالایی به معنای افزایش تقاضا برای ارز است و افزایش تقاضای ارز به معنای گران شدن قیمت دلار است که هم سبب افزایش قیمت خودرو کارخانه میشود و هم سبب افزایش قیمت کالاهای دیگر.
به جز آزادسازی واردات، چه عواملی موجب کاهش قیمت در بازار خودرو شدهاند؟
تاثیر قانون آزادسازی واردات خودرو مقطعی است و مطمئنا ثبات نسبی در بازار خودرو که در بخش قیمت خودرو45 به آن اشاره کردهایم، به فاکتورهای دیگری هم بستگی دارد.
از جمله مهمترین این فاکتورها میتوان به حذف شیوههای عذابآوری مثل قرعهکشیهای هفتگی، و ایجاد بستری تحت عنوان «سامانه یکپارچه فروش خودرو» اشاره کرد که باعث حذف دلالی در بازار شده و امکان عرضه مستقیم محصولات به مصرفکنندگان را فراهم کرده است.
همچنین ثبات در بازار ارز و آرامش نسبی در وضعیت اقتصاد کلی کشور، عوامل دیگری هستند که مطمئنا در بهوجود آوردن فضای فعلی در بازار خودرو بیتاثیر نبودهاند. اخبار مثبت سیاسی، افزایش تولید و تحویل خودروها و آغاز تحویل خودروهای وارداتی نیز منجر به آن شدهاند که خریدار انتظار کاهش قیمت بیشتری را داشته باشد.
افزایش قیمت خودرو چه زمانی رخ میدهد؟
پارامتری مثل آزادسازی واردات خودرو به تنهایی نمیتواند جلوی افزایش قیمتها را بگیرد، بلکه عاملی که بیش از هر مورد دیگری بر قیمت کالاها (و از جمله قیمت اتومبیل) تاثیرگذار است، تورم و انتظارات تورمی است.
در واقع اگر نوسان در بازار ارز زیاد باشد و نرخ تورم عمومی کشور دائما بالا رود، حتی در صورت واردات خودرو نیز روند قیمتها افزایشی خواهد بود. در نتیجه آن چیزی که تاثیر اصلی را بر قیمتها میگذارد، نوسانات نرخ ارز و انتظارات تورمی است.
مادامی که قیمت ارز پرنوسان باشد، باید شاهد افزایش و کاهش دائمی قیمت ماشین هم باشیم. قیمت ارز هم خود تحت تاثیر عوامل سیاسی و اقتصادی کلان قرار دارد و نمیتوان از قبل پیشبینی قاطعی نسبت به آن انجام داد.
چه راهکاری برای کاهش قیمت ماشین در ایران وجود دارد؟
قیمتگذاری آزاد علاج این درد است. اگر در صنعت خودرو قیمتگذاری از حالت دستوری خارج شده و قیمت را آزاد اعلام کنند، شرایط دچار تغییراتی خواهد شد. مثلا فرض کنید قیمت پژو ۲۰۷ در کارخانه 400 میلیون و در بازار آزاد 800 میلیون باشد.
حالا اگر قیمتگذاری در این بخش آزاد شده و خودروساز قیمت این خودرو را مثلا ۵۵۰ میلیون و زمان تحویل آن را دو ماهه اعلام کند، بهطور طبیعی مشتریان بازار ترجیح میدهند سراغ این شیوه خرید بروند و بدینترتیب قیمت در بازار آزاد هم خواهد ریخت.
اما اگر مثلا در کارخانه قیمت این خودرو همان 400 میلیون و تحویل آن یک ساله باشد، طبیعی است همچنان فروش خودرو در بازار آزاد مشتریان بیشتری داشته باشد و قیمتها اصلا کاهش نیابد.
در این فضا چنانچه خودروسازان مطالبات پیمانکاران خود را پرداخت کرده و تولید را تسریع کنند، در نهایت شاهد کاهش قیمت خودرو در بازار آزاد خواهیم بود، اما اگر قرار باشد قیمت کارخانه افزایش پیدا کند و سیستم و مدت توزیع خودرو در بازار بدون تغییر بماند، قیمت در بازار آزاد در مجموع افزایشی خواهد بود و مسکنهایی مثل سامانه یکپارچه فروش خودرو در کوتاه مدت جواب میدهند.
سخن آخر؛ قیمت خودرو در ایران و آرزویی که هنوز محقق نشده است
نیازی به گفتن ندارد که قیمت ماشین در کشورمان بسیار بالاست. رشد قیمت انواع اتومبیلهای داخلی و خارجی در سالهای اخیر بهقدری زیاد بوده که حالا هر چقدر هم که در بازار آرامش برقرار شود، بازهم خرید ماشین به کاری کاملا هزینهبر و حتی لاکچری تبدیل شده است. آرزوی همه ماست که مثل هر نقطه دیگر از دنیا، بتوانیم با قیمتی معقول و منصفانه، به خودروهای روز، زیبا، ایمن و کم هزینه دسترسی داشته باشیم.
تحقق این آرزو اما در گرو حذف چرخه فسادزای کنونی و کمرنگ کردن هرچه بیشتر نقش دلالان در بازار است. اگر قانون واردات خودروی خارجی به درستی اجرا شود، خودروسازان داخلی میزان عرضه خود را به تقاضای بازار نزدیک سازند و شرایط کلی اقتصادی هم به خوبی پیش رود، میتوان انتظار داشت که پس از مدتها، به تحقق این آرزوی همیشگی نزدیک شویم و شاهد آن باشیم که خودروها به قیمتی واقعی و معقول به دست مشتریان برسند.
